Daan Roovers
Denker des Vaderlands,

Hardop denken

Daan Roovers daagt in haar sessie uit om anders te denken over vraagstukken in de gezondheidszorg. Bijvoorbeeld snel en langzaam denken bewust combineren.

“Filosofie is de traditie van het kritisch denken en het kan overal over gaan. Dus ook over de gezondheidszorg. Het is ruimte maken in je hoofd om hetzelfde anders te zien,” vertelt ze. Ze legt een paar casussen voor uit het onderzoek van Donald Redelmeier, een arts in Toronto die het beroemde gedachtegoed van de gedragseconomen Daniel Kahneman en Amos Tversky toepaste op de gezondheidszorg. Een casus is de zogeheten ‘Samuelson bet’: “We doen een weddenschap, kop of munt. Als ik win krijg ik €100 van u, als u wint krijgt u €150 van mij. Als ik voorstel dan we dit één keer doen, zullen de meeste mensen dit voorstel afwijzen -, terwijl dat niet rationeel is: de kans is 50-50 en de winst die je kunt behalen is groter als het verlies. Maar onze weerzin tegen verlies is zo groot, dat we het toch liever niet doen, instinctief. Als ik voorstel dat we dit experiment honderd keer doen, zullen de meeste mensen wel meedoen, terwijl de kansen dan niet verbeteren. Bij een groter experiment kunnen we beter uitzoomen en nadenken.”

Twee denksystemen
Een mogelijke verklaring hiervoor is te vinden in het werk van Daniel Kahneman en Amos Tversky. In hun boek ‘Thinking fast and slow’ leggen zij uit dat ons denken twee systemen kent, een weloverwogen systeem dat langzaam denkt, en een snel systeem dat routinematige beslissingen neemt. “Bij de keuze om mee te doen aan de weddenschap reageren veel mensen bij maar één keer meedoen vanuit het snelle systeem. Als het over honderd keer gaat, dan denken ze langer na of dat wel een goed idee is.” Donald Redelmeier vertaalde dit naar de zorg en kwam tot de conclusie dat artsen vaak een andere beslissing nemen bij een individuele patiënt dan wanneer het over een groep patiënten gaat, ook als de casus precies dezelfde is.

Ingendael Discours 2019 - 253.jpg

 

Collectief tegenover individueel
Annemarie van der Velden, SEH-arts Albert Schweitzer ziekenhuis en voorzitter van de NVSHA, herkent het verschil in afweging tussen een individuele patiënt en een groep: “We weten dat voor bepaalde groepen patiënten een IC-opname of een bepaalde behandeling geen succes zal hebben, maar we doen dat toch bij individuele patiënten omdat dan meer overwegingen meespelen.” Philipp Jan Flach, CEO van Logex zegt “Hetzelfde doen we met dure behandelingen: voor een individuele patiënt willen we die, terwijl we het voor een grotere groep echt een (maatschappelijke) overweging is.” Tiana van Grinsven, lid raad van bestuur Zorginstituut Nederland: “Dan heb je het over de afweging van het individuele tegenover het collectieve belang en solidariteit. Wij weten uit onze eigen ervaring dat dat heel lastige vraagstukken kunnen zijn.” Lotte van Lith, patiënt expert stichting IKONE, vult aan: “Als we ons er op ervaringsniveau bewust van zijn hoe die twee denksystemen werken, dan kunnen we leren schakelen tussen het snelle en langzame systeem. Dit draagt bij aan waardenbewuste besluitvorming.”

Genetische thuistest
Daan Roovers brengt een andere casus in: de genetische thuistest. Deze tests zijn in opmars in Nederland, je kunt ze online kopen. Daar is van alles op aan te merken en ze legt een aantal kwesties voor. Zoals het feit dat deze tests meestal door Amerikaanse bedrijven worden aangeboden en dat de verkregen data daarmee op Amerikaanse servers staan. Ook zijn dit soort bedrijven interessant voor farmaceuten, die de data willen gebruiken. “Moeten we hier wat aan doen?” vraagt ze. Er is nauwelijks wat aan te doen, vindt een aantal aanwezigen, anders dan het geven van algemene voorlichting aan mensen over de risico’s van dit soort tests. Satu Siiskonen, patiënt expert stichting IKONE: “Dit soort tests worden problematisch als de data worden gebruikt waar het invloed heeft op je leven. Bijvoorbeeld dat je geen verzekering meer kunt krijgen. Je kunt er niet van uitgaan dat iedereen dat snapt, ik vind dus dat de overheid hier bescherming moet bieden.” Henk Gerla, lid raad van bestuur Zorg en Zekerheid, antwoordt dat zorgverzekeraars iedereen moeten accepteren, dus dat risico ziet hij niet. Maar of dat ook geldt voor het afsluiten van bijvoorbeeld een hypotheek of een arbeidsongeschiktheidsverzekering, die vraag blijft onbeantwoord.

"Filosofie is ruimte maken in je hoofd om hetzelfde anders te zien."

Organisatie

Een initiatief van:

Over Blommestein Groep
Blommestein Groep ontwikkelt geïntegreerde ontmoetingsconcepten voor het duurzaam verbinden van publieke en private organisaties op het hoogste niveau. We richten ons hierbij op het op structurele en dynamische wijze informeren en enthousiasmeren van topbestuurders, topambtenaren en professionals met als doel draagvlak te creëren voor vernieuwing door:

•       het vergroten van betrokkenheid
•       het opbouwen van vertrouwen en
•       het mobiliseren van creativiteit