Pieter Hasekamp
Directeur, Centraal Planbureau

Economie en zorg na corona

Misschien is de economische klap na de coronacrisis nog wel zwaarder dan de gezondheidscrisis. Dat heeft zijn weerslag op de politiek: we hebben nu veel fundamentelere discussies. Pieter Hasekamp, directeur van het Centraal Planbureau, schetst verschillende scenario’s voor de economie na de pandemie.

Allereerst vertelt Hasekamp hoe het cpb welgemoed haar jaarlijkse voorspelling presenteerde op 1 maart: de economie groeide licht, het ging best aardig. Even later maakte corona alles anders. Hoewel een pandemie al lang voorspeld werd, waren zorg, politiek en ook het cpb niet voorbereid. De economie bleek gelukkig wel schokbestendiger dan in de financiële crisis van 2008, omdat de overheid schulden had afgebouwd. De noodpakketten kunnen worden betaald van de buffer. In de Eurozone waren maatregelen genomen om het (bancaire) systeem minder kwetsbaar te maken.

Duivelse dilemma's
Economisch heeft Nederland het heel goed gedaan, maar in de gezondheidszorg, met name het aantal sterfgevallen, zit Nederland in de middenmoot. De vaak gestelde vraag is: waren de maatregelen proportioneel? Het is met de intelligente lockdown goed gelukt om het reproductiegetal onder de 1 te krijgen. Nederland kon gedeeltelijk open blijven. Contactbeperkingen lijken wel effectief. De totale lockdown van Zuid-Europa bleek juist contraproductief te zijn. Maar niets doen was ook geen optie: de VS, Brazilië en Engeland zijn er allemaal van teruggekomen. Je kunt geen vitale delen van de maatschappij isoleren, want alles is met elkaar verbonden. En gezondheidsschade is ook economische schade. Te strenge maatregelen helpen niet, maar richten wel economische schade aan. Je moet dus op zoek naar de gouden zone waarin je keuzes kunt maken. Want als je niets doet, blijven mensen zelf weg en krijgt de economie alsnog een klap.

De overheid zette meteen in op behoud van banen. Intussen heerste de vraag bij het cpb: wat kunnen we nog voorspellen in deze onzekere tijd? Uiteindelijk zijn vier scenario’s opgesteld. Waarschijnlijk gaat de economie na een contactbeperking van een halfjaar begin volgend jaar weer licht groeien. Dit jaar dus een economische krimp van 5 procent en 7 procent werkloosheidsgroei, volgend jaar een economische groei van 3 procent.

Het bbp blijkt na de coronacrisis nog minder een indicator van economische groei. Die opvatting deelt Hasekamp met Sander Heijne. Want hoe waardeer je thuiswerken? Levert dat iets op? En wat is de waarde van een bezoekverbod in verpleeghuizen? Is dat een daling van de welvaart?

Toekomstscenario
In elk geval zijn de financiële markten weer snel opgeveerd. Zonder tweede golf krijgen we geen financiële crisis. Mocht de tweede golf toch losbarsten, dan krimpt de economie naar verwachting met 3 procent. Dat kunnen we aan, want de schuld in Nederland is laag: 60 procent van het bbp. Die stijgt hooguit tot 70 procent. Pas bij 90 procent moeten we ons zorgen maken.

Hasekamp verwacht dat we over vijf jaar nog na-effecten zien van deze crisis: mensen verliezen vaardigheden, er zijn minder investeringen en innovaties. Het arbeidsaanbod krimpt door lagere migratie. De kosten van de zorg stijgen met een flink bedrag. Dat komt deels doordat de care er in internationaal opzicht uitspringt. Het goede nieuws is dat de krapte in de zorg voorbij is: veel herintreders en schoolverlaters kiezen voor een baan in de zorg.

Tot slot 
Het cpb heeft 350 zorgmaatregelen doorgerekend die zijn aangedragen door politieke partijen. De zorgvraag zakt iets in en er is meer zorg op afstand, maar als je daarmee door wilt gaan, moet je dat organiseren. Moeten we overcapaciteit organiseren, zoals Duitsland? ‘Dat lijkt mij wel verstandig’. Om de juiste mix te bepalen kan de zorg ook investeren in data en meten van kwaliteit, stelt Hasekamp. En een belangrijke les van deze crisis is: zorg dat je niet afhankelijk bent van één leverancier.

Het valt Ad Antonisse, directeur External Affairs van AstraZeneca, op dat in de ramingen meer pm bedragen zijn opgenomen dan vorig jaar. Hasekamp zegt: ‘We zijn voorzichtiger geworden. Een stelselherziening geeft transitiekosten, maar hoeveel? Tijdwinst of kostenbesparing wordt elders gecompenseerd omdat de arts zijn inkomen wil houden.’ Wilco Bothof, partner van Quint, is op zoek naar goede voorbeelden:  ‘Zijn er ook landen waar ze de economie nog beter hebben beschermd met een goede mix van maatregelen? Kunnen we daar wat van leren?’ we hebben in elk geval veel geleerd van de eerste golf in het algemeen, zegt Hasekamp. Helaas is het gedrag van mensen nu lastig te voorspellen. ‘Het nare van een nieuw virus is dat je pas achteraf kunt zeggen wat werkt.’

" Zorg dat je niet afhankelijk wordt van één leverancier."

Organisatie

Een initiatief van:

Over Blommestein Groep
Blommestein Groep ontwikkelt geïntegreerde ontmoetingsconcepten voor het duurzaam verbinden van publieke en private organisaties op het hoogste niveau. We richten ons hierbij op het op structurele en dynamische wijze informeren en enthousiasmeren van topbestuurders, topambtenaren en professionals met als doel draagvlak te creëren voor vernieuwing door:

•       het vergroten van betrokkenheid
•       het opbouwen van vertrouwen en
•       het mobiliseren van creativiteit